Jaką rolę pełnią białka w diecie osób aktywnych fizycznie?
Białko, obok węglowodanów i tłuszczów, stanowi podstawowy składnik odżywczy w diecie. Jego odpowiednia podaż może wspierać aktywnych fizycznie m.in. poprzez:
- Stymulację syntezy białek mięśniowych, czyli procesu odpowiedzialnego za wzrost mięśni,
- Wpływ na prawidłową regenerację mięśni po zwiększonym wysiłku fizycznym,
- Wspomaganie przystosowania organizmu do obciążeń treningowych [1].
Jakie źródła białka warto wybierać w diecie aktywnych fizycznie?
W żywieniu osoby aktywnej fizycznie jako część zbilansowanej diety warto uwzględniać różnorodne produkty o wysokiej zawartości białka. Korzystanie zarówno ze zwierzęcych, jak i roślinnych źródeł białka jest dobrym sposobem na dostarczenie do organizmu odpowiedniej ilości tego składnika odżywczego przy zachowaniu urozmaiconego sposobu żywienia.
Źródła białka zwierzęcego
Większość białek pochodzenia zwierzęcego określa się jako tzw. białka pełnowartościowe, co oznacza, że zawierają wszystkie niezbędne aminokwasy w proporcjach, które pozwalają na ich maksymalne wykorzystanie przez organizm, m.in. do syntezy białek ustrojowych oraz wzrostu tkanek [2]. Do polecanych źródeł białka zwierzęcego w diecie osób aktywnych fizycznie zalicza się:
- Mięso, przede wszystkim chude, m.in. pierś z kurczaka i indyka, polędwicę wołową, ligawę, rostbef, polędwicę wieprzową, schab,
- Ryby - zarówno chude, jak i tłuste; można postawić np. na łososia, mintaja, halibuta, dorsza, śledzia,
- Nabiał, w tym: mleko, jogurt (szczególnie jogurty wysokobiałkowe oraz jogurty typu islandzkiego), twaróg, serek wiejski,
- Jaja.
Roślinne źródła białka
Większość białek pochodzenia roślinnego zalicza się do tzw. białek niepełnowartościowych. W zależności od grupy żywności mają one niższą zawartość poszczególnych niezbędnych, egzogennych aminokwasów. W praktyce łączenie ze sobą różnych grup produktów roślinnych (np. nasion roślin strączkowych z produktami zbożowymi) umożliwia uzupełnianie poziomu brakujących aminokwasów i pełne pokrycie zapotrzebowania organizmu [2]. Do roślinnych źródeł białka zalicza się:
- Nasiona roślin strączkowych: fasolę, ciecierzycę, soję (np. w postaci tofu lub tempehu), soczewicę, bób,
- Orzechy i nasiona (np. migdały, orzechy ziemne, orzechy włoskie, nasiona słonecznika, pestki dyni),
- Napój sojowy,
- Komosę ryżową,
- Produkty zbożowe.
Ile białka dziennie powinna spożywać osoba aktywna fizycznie?
Zalecenia spożycia białka dla osoby uprawiającej sport różnią się w zależności od czynników, takich jak ilość i rodzaj wykonywanych treningów, wiek i skład ciała. Dziennie spożycie na poziomie od 1,4 do 2,0 g białka na kg masy ciała na dobę uznaje się za minimalną rekomendowaną ilość w przypadku osób intensywnie trenujących. Większa dawka może być potrzebna m.in. w przypadku ograniczenia spożycia kilokalorii poniżej zapotrzebowania przy dążeniu do zachowania masy mięśniowej. Zalecane jest podzielenie dziennej ilości białka na porcje zawierające po 20-40 g tego składnika [1].
Jak komponować posiłki o zalecanej ilości białka w diecie osób aktywnych fizycznie?
Poniżej znajdziesz przykłady prostych posiłków, w których zawartość białka mieści się w zalecanym dla osób uprawiających sport przedziale 20-40 g na porcję:
- Sałatka z rukoli (1 garść) z pieczoną piersią z kurczaka (100 g piersi z kurczaka, 1 łyżeczką oliwy z oliwek, przyprawy), kaszą bulghur (⅓ szklanki przed ugotowaniem) i warzywami (¼ papryki, starta marchewka); całość skropiona oliwą z oliwek (1 łyżka). Danie ma 491 kcal i 31 g białka.
- Naleśniki z twarogiem i truskawkami (ciasto: ⅓ szklanki mąki pszennej, ⅓ szklanki mleka 2%, ¼ szklanki wody, 1 jajko, 1 łyżeczka oleju rzepakowego), nadzienie: 100 g twarogu półtłustego, 1 łyżka jogurtu naturalnego, 1 łyżka ksylitolu, dodatek: garść truskawek). Posiłek dostarcza 516 kcal i 32 g białka.
- Filet z mintaja (150 g ryby, 1 łyżka oliwy z oliwek, zioła) pieczony z pomidorkami koktajlowymi (garść) i papryką (½ sztuki), ryż basmati (⅓ szklanki przed ugotowaniem). Posiłek zawiera 452 kcal i 30 g białka.
FAQ
Kiedy osoba aktywna fizycznie powinna spożywać białko?
Najlepiej, by dzienna ilość białka w diecie osoby aktywnej fizycznie była równomiernie rozłożona na porcje spożywane co 3-4 godziny [1]. Jedną z porcji warto zjeść w czasie do 2 godzin po treningu (szczególnie intensywnym), w połączeniu z węglowodanami [3]. Pozwala to maksymalnie stymulować syntezę białek mięśniowych, przy jednoczesnej odbudowie wykorzystanego w czasie ćwiczeń glikogenu [4].
Jakie źródła białka są polecane po treningu?
Po treningu polecane są zwłaszcza produkty białkowe o wysokiej zawartości aminokwasów niezbędnych, przede wszystkim leucyny. Ich spożycie wiąże się z najsilniejszym efektem w kontekście stymulacji syntezy białek mięśniowych. Do produktów o optymalnym składzie pod tym kątem należą mleko i produkty mleczne. Dobrymi źródłami białka o wysokim udziale leucyny są również jaja i chude mięso [1].
Jakie przekąski o wysokiej zawartości białka warto spożywać po treningu?
Żywność spożywana po treningu powinna stanowić źródło białka i jednocześnie dostarczać porcji węglowodanów [3]. Oto kilka przykładów przekąsek, które dostarczają te dwa składniki, dlatego są odpowiednim wyborem po aktywności fizycznej:
- Jogurt YoPRO o smaku stracciatella (w kubeczku) + pokrojony banan,
- Kanapka z hummusem, plastrami podsmażonego tofu i ogórkiem,
- Mleczne smoothie z bananem, awokado, kakao i skyrem,
- Serek wiejski z rzodkiewką + pieczywo,
- Wafle ryżowe z masłem orzechowym, twarożkiem i plasterkami banana.
Źródła:
- Jager R., Kerksick C. M., Campbell B. i wsp. (2017) International Society of Sports Nutrition Position Stand: protein and exercise, International Society of Sports Nutrition, 14:20, dostęp: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5477153/.
- Rychlik E., Stoś K., Woźniak A. i wsp. (red.) (2024) Normy żywienia dla populacji Polski, Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH - Państwowy Instytut Badawczy, dostęp: https://www.pzh.gov.pl/wp-content/uploads/2025/01/normy-02.01.pdf.
- American College of Sports Medicine, Academy of Nutrition and Dietetics, Dietitians of Canada (2016) Nutrition and Athletic Performance, Medicine & Science in Sports & Exercise, 48(3): 543-568, dostęp: https://journals.lww.com/acsm-msse/fulltext/2016/03000/nutrition_and_athletic_performance.25.aspx.
- Kerksick C. M., Arent S., Schoenfeld B. J. i wsp. (2017) International society of sports nutrition position stand: nutrient timing, Journal of the International Society of Sports Nutrition, 14: 33, dostęp: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5596471/.
Materiał powstał na zlecenie płatne marki YoPRO