Spis treści:
- Mak - co to za roślina
- Mak - legalny czy nielegalny?
- Mak - wartości odżywcze
- Mak - właściwości lecznicze
- Mak - przeciwwskazania
- Co można zrobić z maku?
Najpopularniejszy mak w kuchni to oczywiście mak niebieski. Choć zwykło się na niego mówić po prostu mak, to warto dodawać, o którą odmianę chodzi. Występuje wiele gatunków tej rośliny, ale uprawiając pewne jej rodzaje, można nawet spotkać się z konsekwencjami prawnymi. Dowiedz się, jakie są właściwości maku niebieskiego oraz kto nie powinien go spożywać. Wreszcie poznaj zastosowanie maku w kuchni i najlepsze przepisy z jego udziałem.
Sprawdź także: Piernik staropolski krok po kroku. Zacznij 4 tygodnie przed świętami
Mak - co to za roślina
Co ciekawe, spożywanie ziaren maku miało dawniej w Polsce wymiar symboliczny. Zgodnie z przesądem, przynosiło zamożność, szczęście i pomyślność.
Mak to rodzaj roślin z rodziny makowatych. Jakie gatunki maku występują na świecie? Szacuje się, że jest aż od 70 do 100 rodzajów tej rośliny. Odmiany różnią się od siebie - niektóre są uprawne, inne rosną dziko. Są wśród nich rośliny jedno- i wieloletnie. Ponadto charakteryzuje się je jako nisko- lub wysokomorfinowe, co wzbudza liczne kontrowersje.
Prawie wszystkie gatunki maku występują na półkuli północnej, choć oryginalnie pochodzi z Eurazji, Afryki i Ameryki Północnej. Współcześnie jego dziką odmianę spotkać można też w Australii i Afryce Południowej. Jak wyglądają maki? Najczęściej mają czerwone płatki, ale występują też gatunki z białymi, różowymi, żółtymi, fioletowymi czy pomarańczowymi kwiatami. Ich owoce, czyli tzw. makówki, zawierają liczne, małe i niebieskawe ziarenka.
Mak - legalny czy nielegalny?
Niektórzy zastanawiają się, czy mak jest legalny. Okazuje się, że Ustawa o przeciwdziałaniu narkomanii z 2005 roku precyzyjnie określa, czy mak jest nielegalny. W punkcie 8 art. 4 tej ustawy wskazano, że ten akt prawny dotyczy rośliny z gatunku mak lekarski (Papaver somniferum L.), zwanej również makiem ogrodowym albo uprawnym. To właśnie hodowanie i spożywanie tego rodzaju stoi poza prawem, a wyjątkiem jest produkcja leków z tej odmiany. W końcu poprzez wysuszenie soku mlecznego z niedojrzałych makówek maku lekarskiego uzyskuje się morfinę, opium i heroinę.
Zobacz: Kluski z makiem. Nie takie, jak myślisz!
Mak - wartości odżywcze
Warto wiedzieć, że mak, choć drobny, zawiera dużo kalorii (w 100 g - ok. 500 kcal). Nasiona są bogate w prozdrowotne nienasycone kwasy tłuszczowe, które przekładają się właśnie na wysoką kaloryczność rośliny. Należą do nich kwasy linolowy i oleinowy, działające profilaktycznie na choroby układu sercowo-naczyniowego.
Nasiona maku to źródło błonnika, witamin (w tym A, C, E, D i tych z grupy B) oraz minerałów (takich jak: magnez, cynk, potas, żelazo, miedź i mangan). Ziarna dostarczają też dużą porcję fosforu i wapnia (w 100 g znajduje się aż 1266 mg tego składnika odżywczego), które odgrywają rolę budulcową i regulacyjną w organizmie.
Mak - właściwości lecznicze
Z niebieskich ziaren maku produkuje się olej makowy, czyli bogate źródło nienasyconych kwasów tłuszczowych, głównie z grupy omega-6. Spożywany, np. jako dressing do sałatek, reguluje pracę nerek, wątroby i przyspiesza gojenie się ran. Wspomniane kwasy tłuszczowe pozytywnie wpływają na pracę serca, obniżają „zły" cholesterol (LDL) i wyrównują poziom tego „dobrego" (HDL). Zawarty w maku błonnik pokarmowy pobudza jelita do prawidłowego działania i niweluje nieprzyjemne zaparcia.
Składniki maku polnego zmniejszają podrażnienie błon śluzowych górnych dróg oddechowych, działają wykrztuśnie i wspierają w walce z infekcją. U najmłodszych oraz osób starszych powodują przejściową senność i wyciszenie.
Niektórzy, szczególnie zajmujący się zielarstwem, suszą płatki maku polnego. Zawierają one m.in. przeciwutleniacze i fitosterole, które zatrzymują procesy starzenia się organizmu, stymulują syntezę kolagenu (odmładzają skórę), działają przeciwzapalnie i przyspieszają gojenie się naskórka. Należy również wspomnieć, że mak wykorzystuje się do produkcji leków przeciwbólowych (w których składzie znajduje się morfina), jednak są to leki silnie uzależniające.
Mak - przeciwwskazania
Pamiętaj, że mak, choć wykazuje właściwości lecznicze, jest też ciężkostrawny, ma dużo kalorii i zawiera tłuszcz. Jeśli dbasz o zdrową figurę, nie jedz zbyt dużo wypieków i słodyczy z makiem - te mają w sobie dodatkowo jeszcze znaczną porcję cukru.
Mak w dużych dawkach nie jest zalecany kobietom w ciąży i dzieciom do drugiego roku życia. Ziarna, spożywane w większej ilości, mogą wykazać działanie psychoaktywne. Zjadane w rozsądnych, niewielkich porcjach nie zaszkodzą.
Substancje zawarte w nasionach maku mogą ponadto wchodzić w interakcje z niektórymi lekami (np. nasercowymi), dlatego lepiej skonsultować się z lekarzem i dopytać o możliwość regularnego spożywania nasion.
Co można zrobić z maku?
Jakie jest zastosowanie maku w kuchni? W celach kulinarnych używa się nasion maku niebieskiego i białego. Biały mak stosuje się w listopadzie podczas pieczenia poznańskich rogali świętomarcińskich.
Z kolei niebieski mak dodajemy najczęściej do potraw świątecznych. To baza do stworzenia słodkich deserów, tj. kutii, makowca, drożdżówek z makiem, strucli makowych, ale też mącznych dań - pierogów z makiem, łazanek czy klusek z makiem i bakaliami. Możesz też dosypać kilka ziaren do zdrowych, owocowych koktajli.
Zastosowanie maku w kuchni jest naprawdę uniwersalne. Wypróbuj najlepsze przepisy na dania z makiem i odkryj swoje ulubione:
4. Jogurtowiec z makiem
Zobacz przepis
Jogurtowiec z makiem / Aby zobaczyć przepis, kliknij w zdjęcie
6. Sernik z makiem i jabłkami
Zobacz przepis
Sernik z makiem i jabłkami / Aby zobaczyć przepis, kliknij w zdjęcie
8. Oładki ziemniaczane z makiem
Zobacz przepis
Przepis kuchni wschodniej / Aby zobaczyć przepis, kliknij w zdjęcie
9. Ciasteczka cebulowe z makiem i ziołami
Zobacz przepis
Ciasteczka z makiem / Aby zobaczyć przepis, kliknij w zdjęcie
12. Drożdżowe paluchy z makiem
Zobacz przepis
Drożdżowe paluchy z makiem / Aby zobaczyć przepis, kliknij w zdjęcie
14. Ryżanka z makiem i musem mango
Zobacz przepis
Ryżanka z makiem i musem mango / Aby zobaczyć przepis, kliknij w zdjęcie
Zobacz także:
Wzmacnia kości, przywraca spokój i chroni przed nadciśnieniem »
Szukasz sposobu na aromatyczny i złocisty rosół? Cały sekret tkwi w patelni »
Pij ten syrop, a zapomnisz o przeziębieniach i wysokim ciśnieniu »
Mak - czy jest zdrowy? Właściwości lecznicze i działanie maku
